درمان آنافیلاکسی

شوک آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده زندگی است که با قرار گرفتن در معرض آلرژن (ماده حساسیت‌زا) رخ می‌دهد. حساسیت بیش‌ازحد در آنافیلاکسی به دلیل آزاد شدن حجم زیادی از مواد شیمیایی، به‌ویژه هیستامین، ایجاد می‌شود که می‌تواند باعث بروز علائمی مانند مشکل در تنفس، کاهش شدید فشار خون و از دست دادن هوشیاری شود. در صورت عدم درمان فوری، این وضعیت می‌تواند عوارض جدی یا حتی مرگ به همراه داشته باشد. در صورت بروز علائم آنافیلاکسی، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.

شوک آنافیلاکسی چیست؟

شوک آنافیلاکسی نوعی واکنش آلرژیک شدید است که ممکن است در عرض چند ثانیه یا چند دقیقه رخ دهد. این واکنش معمولاً در اثر تماس با ماده حساسیت‌زا مانند برخی مواد غذایی یا نیش حشرات ایجاد می‌شود و می‌تواند علائمی مانند تهوع، خس‌خس سینه یا سرگیجه به همراه داشته باشد.

یکی از داروهای اصلی در درمان شوک آنافیلاکسی، اپی‌نفرین است. این دارو می‌تواند علائم را در مدت کوتاهی کاهش دهد. در صورتی که پس از تزریق اول بهبودی حاصل نشود، ممکن است پس از حدود نیم ساعت تزریق دوز دوم لازم باشد.

در صورت بروز واکنش آنافیلاکتیک، فرد باید در سریع‌ترین زمان ممکن به اورژانس مراجعه کند یا با خدمات فوریت‌های پزشکی تماس بگیرد، زیرا این وضعیت در صورت عدم درمان می‌تواند کشنده باشد.

علائم شوک آنافیلاکسی در کودکان و بزرگسالان

اولین نشانه‌های واکنش آنافیلاکتیک ممکن است آبریزش بینی یا بثورات پوستی باشد که شبیه واکنش‌های آلرژیک خفیف است. اما معمولاً طی ۳۰ دقیقه علائم شدیدتری مانند غش یا خس‌خس سینه ظاهر می‌شود. در پاسخ به ماده حساسیت‌زا، بدن مقدار زیادی هیستامین ترشح می‌کند که باعث افت ناگهانی فشار خون و تنگ شدن مجاری تنفسی می‌شود.

معمولاً در شوک آنافیلاکسی بیش از یکی از علائم زیر دیده می‌شود:

•    سرفه یا خس‌خس سینه
•    درد یا احساس فشار در قفسه سینه
•   خارش یا گرفتگی در قفسه سینه
• سرگیجه، غش یا ضعف
• گیجی
• کهیر یا راش پوستی
• خارش، قرمزی یا تورم پوست
• برافروختگی یا رنگ‌پریدگی
• احساس گرمای ناگهانی
• آبریزش یا گرفتگی بینی و عطسه
• تنگی نفس یا مشکل در تنفس
• افزایش ضربان قلب
• تورم یا خارش لب، زبان یا گلو
• گرفتگی صدا یا مشکل در بلع
• استفراغ، اسهال یا درد شکم
• گرفتگی عضلات
• ضعیف شدن نبض

در برخی افراد، ممکن است چند ساعت پس از فروکش کردن علائم اولیه، حمله دوم آنافیلاکسی رخ دهد که به آن واکنش آنافیلاکسی دو فازی گفته می‌شود.

علت شوک آنافیلاکسی

شایع‌ترین علت آنافیلاکسی در کودکان، مواد غذایی و در بزرگسالان، عوارض جانبی داروها است. داشتن سابقه خانوادگی واکنش‌های آلرژیک شدید یا آسم می‌تواند خطر بروز این وضعیت را افزایش دهد.

شوک آنافیلاکسی زمانی رخ می‌دهد که بدن در برابر یک ماده خاص آنتی‌بادی تولید کند. این واکنش ممکن است در اولین تماس با ماده حساسیت‌زا اتفاق نیفتد، اما در مواجهه‌های بعدی بروز کند. محرک‌های شایع شامل برخی مواد غذایی، داروها، گرده گیاهان و نیش حشرات هستند.

تشخیص شوک آنافیلاکسی

برای تشخیص، پزشک درباره سابقه واکنش‌های آلرژیک و حساسیت‌های احتمالی سؤال می‌کند. در برخی موارد آزمایش پوست یا آزمایش خون برای شناسایی ماده حساسیت‌زا و تأیید تشخیص انجام می‌شود. در آزمایش خون، ممکن است افزایش آنزیمی بررسی شود که تا چند ساعت پس از آنافیلاکسی در خون بالا می‌رود.

شوک آنافیلاکسی چقدر طول می‌کشد؟

علائم آنافیلاکسی معمولاً در عرض چند دقیقه پس از تماس با ماده حساسیت‌زا ظاهر می‌شوند. نشانه‌هایی مانند سرگیجه ممکن است بین چند دقیقه تا نیم ساعت یا حتی بیشتر ادامه داشته باشند.

درمان شوک آنافیلاکسی

اولین و مهم‌ترین اقدام درمانی، تزریق اپی‌نفرین به قسمت خارجی ران است. این دارو با تنگ کردن رگ‌های خونی به کنترل فشار خون و ضربان قلب کمک می‌کند.

در صورتی که علائم ادامه پیدا کنند، ممکن است داروهای دیگری مانند آنتی‌هیستامین‌ها یا استروئیدها توسط پزشک تجویز شوند تا التهاب مجاری تنفسی کاهش یابد. در موارد شدید، اقدامات اورژانسی مانند تزریق مایعات، کمک به تنفس یا احیای قلبی ریوی ممکن است لازم باشد.

شوک آنافیلاکسی و اپی‌نفرین

اپی‌نفرین مؤثرترین دارو برای درمان شوک آنافیلاکسی است و باید بلافاصله تزریق شود. محل مناسب تزریق، عضله ران بیرونی است و نباید این دارو به رگ، باسن یا انگشتان تزریق شود.

افرادی که سابقه واکنش آنافیلاکتیک دارند، باید همیشه حداقل دو دوز اپی‌نفرین همراه خود داشته باشند. این دارو تاریخ انقضا دارد، اما در شرایط اضطراری حتی در صورت گذشته بودن تاریخ مصرف نیز تزریق آن توصیه می‌شود. پس از تزریق اپی‌نفرین، مراجعه به مراکز درمانی ضروری است تا از بازنگشتن علائم اطمینان حاصل شود.

درمان خانگی شوک آنافیلاکسی

در صورت بروز واکنش آنافیلاکتیک در منزل و ایجاد مشکل تنفسی، ممکن است استفاده از اکسیژن یا برخی داروهای تنفسی برای کاهش علائم کمک‌کننده باشد. اگر این اقدامات مؤثر نباشند، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است. در موارد بسیار شدید ممکن است برای باز نگه داشتن راه هوایی، اقدامات پزشکی تخصصی انجام شود.

علائم و عوامل ایجادکننده شوک آنافیلاکسی

برخی علائم شوک آنافیلاکسی می‌توانند با عوامل مشخصی ارتباط داشته باشند. برای مثال سرفه یا خس‌خس سینه ممکن است در اثر تماس با گرده گل و درختان ایجاد شود. برافروختگی یا رنگ‌پریدگی پوست گاهی به دنبال مصرف برخی مواد غذایی مانند بادام زمینی دیده می‌شود. راش پوستی می‌تواند در اثر تزریق بعضی داروها ایجاد شود. احساس گیجی یا ضعف ممکن است پس از نیش یا گزش حشرات بروز کند و درد قفسه سینه نیز گاهی با مصرف برخی داروهای بی‌حسی مرتبط است.

عوارض بعد از شوک آنافیلاکسی

شوک آنافیلاکسی می‌تواند راه‌های تنفسی را مسدود کرده یا باعث اختلال در عملکرد قلب شود. افت شدید فشار خون نیز ممکن است باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به اندام‌ها شود. از عوارض احتمالی این وضعیت می‌توان به آسیب مغزی، نارسایی کلیه، شوک قلبی، اختلال در ضربان قلب، حمله قلبی و مرگ اشاره کرد.

پیشگیری از شوک آنافیلاکسی

بهترین راه پیشگیری، دوری از موادی است که باعث واکنش شدید می‌شوند. آگاهی از علائم و داشتن برنامه‌ای برای واکنش سریع اهمیت زیادی دارد. استفاده از لباس‌های محافظ در محیط‌های باز، پرهیز از تماس با حشرات، دقت در انتخاب مواد غذایی، خواندن برچسب محصولات و اطلاع دادن حساسیت غذایی در بیرون از منزل از اقدامات مؤثر پیشگیرانه هستند. همچنین توصیه می‌شود از استفاده از عطرها و مواد معطر که ممکن است واکنش ایجاد کنند، خودداری شود.